Kolorektal kanser, kalın bağırsak (kolon) ve makat bölgesi (rektum) kanserlerinin ortak adıdır.
Bu kanser uzun süre "60 yaş üstünün hastalığı" olarak bilinirdi. Durum artık değişiyor. Aşağıda rakamları, erken belirtileri ve tarama yaşını bulacaksın.
Artış Gerçek, Ama Rakamı Doğru Anlamak Lazım
"50 yaş altında yüzde 50 arttı" cümlesini sık duyarsın. Bu cümle iki ayrı bilgiyi birbirine karıştırıyor.
- Amerika'da 50 yaş altında tanı alanların oranı 1995'te yüzde 11'di. 2019'da yüzde 20'ye çıktı. Bu bir oran değişimi. Genç hastaların toplam içindeki payı arttı. [1]
- 50 ülkeyi inceleyen güncel bir araştırma var. Bu araştırmada 25-49 yaş grubunda hastalık 27 ülkede artıyor. Bazı ülkelerde yıllık artış yüzde 4'e yaklaşıyor. [2]
- Türkiye, hem genç hem yaşlı grupta artış görülen 13 ülke arasında. Artış kadınlarda daha hızlı. [2]
Nedeni tam bilinmiyor. Bağırsak florası (bağırsakta yaşayan yararlı bakteriler) başlıca şüphelilerden biri. Hazır ve işlenmiş gıdalar, kilo ve hareketsizlik de sayılıyor; kesin neden hâlâ araştırılıyor.
Erken Belirtiler
Genç hastalarda yapılan bir derlemede doğrulanmış uyarı işaretleri belirlendi.
- Dışkıda kan. En güçlü belirti.
- Karın ağrısı.
- Tuvalet alışkanlığında değişiklik. İshalle kabızlığın yer değiştirmesi gibi.
- Demir eksikliği kansızlığı.
Aynı derlemede tanı gecikmesi ortalama 6,4 ay bulundu. Hastaların yarısında bu süre 4 ayı geçiyordu. [3]
Demir eksikliği ayrı bir başlık. Erkekte ve menopoza girmiş kadında demir eksikliğinin sebebi bulunamayabilir. Böyle bir durumda, başka bir neden gösterilene kadar bağırsak araştırılır.
Yukarıdaki belirtiler çok daha sık görülen başka nedenlerle de ortaya çıkabiliyor. Tanı bu yüzden gecikebiliyor. Şikâyetin sürüyorsa tekrar başvurmaktan çekinmene gerek yok.
Tarama Ne Zaman Başlamalı?
Ailesinde kanser olmayanlar. Türkiye'nin ulusal tarama programı 50-70 yaş arasını kapsıyor. Tarama 2 yılda bir dışkıda gizli kan testiyle yapılıyor. Test KETEM'lerde ücretsiz. (KETEM: Kanser Erken Teşhis, Tarama ve Eğitim Merkezi.) ABD kılavuzları başlangıç yaşını 45'e indirdi. 45-50 yaş arasında taramayı doktorunla konuşabilirsin. [4][6]
Ailesinde kanser olanlar. Tarama 40 yaşında başlayabilir. Ailedeki en genç hastanın tanı yaşından 10 yıl öncesi de bir başlangıç noktasıdır. Hangisi daha erkense o yaş geçerli olur. İki yakınında bu kanser varsa kolonoskopi 5 yılda bir tekrarlanır. Yakınlarından biri 60 yaşından önce tanı aldıysa da aynı sıklık geçerli. (Kolonoskopi: bağırsağın ucu kameralı ince bir boruyla içeriden incelenmesi.) [5]
Ameliyat Sonrası En Çok Merak Edilenler
Stoma Kalıcı Mı Olur?
Stoma, bağırsağın karın duvarından dışarı ağızlaştırılması demek. Dışkı bu yolla bir torbaya alınır. Rektum ameliyatlarında dikiş yerini korumak için geçici stoma açılır.
Bu stomaların büyük çoğunluğu kapatılır. 3.000'den fazla hastayı inceleyen bir çalışma var. Bu çalışmada "geçici" stomaların yaklaşık yüzde 16'sı kapatılamadı. Bunu baştan bilmek süreci daha az sarsıcı yapıyor. [8]
Bazı rektum kanseri hastalarına ameliyattan önce tedavi verilir. Bu tedavi tümörü tamamen yok edebiliyor. Böyle hastalarda ameliyat yapmadan yakın takip mümkün. Bir araştırmada bu yolla hastaların yaklaşık yarısı organını korudu ve hastalıksız geçen sürede kayıp yaşamadı. [9]
Kemoterapi Ne Kadar Sürecek?
IDEA adlı çalışmada 3 aylık tedavi 6 aylık tedaviyle karşılaştırıldı. Sonuç ilaç şemasına göre değişti. [7]
- CAPOX şemasında 3 ay yeterli bulundu.
- FOLFOX şemasında 6 ay gerekli çıktı.
CAPOX ve FOLFOX, iki farklı kemoterapi ilaç birleşiminin adıdır. Hangisini aldığını tedavi kâğıdında görebilirsin.
Düşük riskli hastalarda 3 ay CAPOX kabul edilebilir bir seçenek. Hangi şemayı aldığın kararı değiştiriyor.
Beslenmem Hep Böyle Mi Kalacak?
Hayır. Stomadan sonraki ilk haftalarda posalı gıdalar yavaş yavaş geri eklenir. Çoğu kişi aylar içinde geniş bir menüye döner. Hangi yiyeceğin sana uyduğunu deneyerek öğrenirsin.
Testler Tedaviyi Belirler
Bağırsak kanseri vücudun başka bölgelerine yayıldıysa tanı anında bazı testler gerekir. [10]
- RAS ve BRAF genleri: hangi hedefli ilacın işe yarayacağını söyler
- MSI/MMR durumu: hücrenin DNA tamir sisteminin bozuk olup olmadığını gösterir. Sistem bozuksa immünoterapi işe yarar
- HER2: bazı tümörlerde fazla çalışan bir protein. Varsa ona özel ilaçlar kullanılır
Kaynaklar
- Siegel RL, ve ark. Colorectal cancer statistics, 2023. CA Cancer J Clin. 2023;73(3):233-254. PMID 36856579.
- Sung H, ve ark. Colorectal cancer incidence trends in younger versus older adults: an analysis of population-based cancer registry data. Lancet Oncol. 2025;26(1):51-63. PMID 39674189.
- Demb J, ve ark. Red Flag Signs and Symptoms for Patients With Early-Onset Colorectal Cancer. JAMA Netw Open. 2024;7(5):e2413157. PMID 38787555.
- US Preventive Services Task Force. Screening for Colorectal Cancer. JAMA. 2021;325(19):1965-1977. PMID 34003218.
- Shaukat A, ve ark. ACG Clinical Guidelines: Colorectal Cancer Screening 2021. Am J Gastroenterol. 2021;116(3):458-479. PMID 33657038.
- T.C. Sağlık Bakanlığı HSGM. Türkiye Kolorektal Kanser Tarama Programı Ulusal Standartları (50-70 yaş, 2 yılda bir GGK). hsgm.saglik.gov.tr, erişim Ağustos 2026.
- Grothey A, ve ark. Duration of Adjuvant Chemotherapy for Stage III Colon Cancer (IDEA). N Engl J Med. 2018;378:1177-1188. PMID 29590544.
- Zhou S, ve ark. Non-closure of defunctioning stoma after rectal cancer surgery: a systematic review and meta-analysis. World J Surg Oncol. 2024;22:74.
- Verheij FS, ve ark. Long-Term Results of Organ Preservation in Rectal Cancer (OPRA). J Clin Oncol. 2024;42(5):500-506. PMID 37883738.
- Cremolini C, ve ark. Metastatic colorectal cancer: ESMO Clinical Practice Guideline. Ann Oncol. 2026;37(6):759-776. PMID 41990853.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Hekim muayenesinin ve size özel hazırlanmış tedavi planının yerine geçmez. Tedavinizle ilgili kararları hekiminizle birlikte verebilirsiniz.
