PSA (prostat özgül antijeni), prostat bezinin ürettiği bir proteindir. Kanda ölçülür. Tahlil kâğıdında yüksek çıktığını görmek insanı telaşlandırır.
PSA bir kanser testi değildir. Bir uyarı sayısıdır. Yüksek çıkması seni doğrudan biyopsiye götürmez. Önce doğru sıraya sokar. O sırayı aşağıda adım adım bulacaksın.
Sayıyı Yükselten Kanser Dışı Nedenler
Prostat iltihabı. İyi huylu nedenler arasında PSA'yı en çok yükselten budur. Değeri katlarca artırabilir.
Prostat büyümesi. Yaşla birlikte prostat iyi huylu şekilde büyür. Büyüyen bez daha çok protein üretir. Böylece PSA'nın normal seviyesi de yükselir.
Tıbbi işlemler. Biyopsi, sonda takılması ve mesane incelemesi belirgin yükselme yapar. Biyopsiden sonra PSA'nın normale dönmesi haftalar alır.
Cinsel ilişki. Etkisi var ama küçüktür. Ortalama 0,4 birim civarındadır ve 2-3 gün içinde geçer. Ölçümden önceki 2 gün kaçınmak gereksiz karışıklığı önler. [5]
Bisiklet ve parmakla muayene. Bunların etkisi de küçüktür ve geçicidir.
Yaşa Göre Değişen Sınırlar
----------------------------------- ----------------------------------- Yaş Üst sınır (ng/mL)
40-49 2,5
50-59 3,5
60-69 4,5
70-79 6,5 ----------------------------------- -----------------------------------
Bu değerler sonucu yorumlamayı kolaylaştırır. Güncel kılavuzlar ise biyopsi kararını tek başına bu sınırlara bakarak vermiyor. Karar, aşağıdaki sıranın tamamına bakılarak veriliyor. [1]
Doğru Sıralama
1. Tekrar ölçüm. PSA yüksek çıktıysa ölçüm 4-6 hafta sonra tekrarlanır. Tek ölçümle karar verilmez. [4]
2. İltihap varsa önce o tedavi edilir. İdrar yolu enfeksiyonun ya da prostat iltihabın varsa ölçümü tedavi sonrasına bırakabilirsin. İltihap geçmeden bakılan değer yanıltır.
3. Sıra MR'da. Değer yine yüksekse doktorun prostat MR'ı (manyetik rezonans görüntüleme) ister. Serbest PSA oranı da karara katkı sağlar. Bu ölçüm, PSA'nın kanda hangi biçimde dolaştığını gösterir.
4. Biyopsi en son adım. MR'da şüpheli bir alan varsa biyopsi o alana hedeflenerek yapılır. [4]
MR'ın biyopsiden önce yapılması artık kılavuz önerisidir. PRECISION adlı araştırmada MR yönlendirmeli yaklaşım denendi. Önemli kanserleri yakalama oranı yüzde 26'dan yüzde 38'e çıktı. Aynı zamanda gereksiz biyopsi sayısı azaldı. [3]
PSA'nın Yükselme Hızı Hakkında Bir Düzeltme
Uzun yıllar boyunca bir kural kullanıldı. PSA yılda 0,75'ten fazla artıyorsa yakından izlenmesi gereken bir işaret sayılıyordu.
Büyük analizlerde bu kuralın ek bilgi vermediği görüldü. Buna karşılık gereksiz biyopsi sayısını artırdığı anlaşıldı. Bugün uzman dernekleri PSA hızını tek başına biyopsi gerekçesi kabul etmiyor. [2]
Yine de değerin genel gidişatını izlemek işe yarar. Bir yıl içindeki eğilim, tek bir ölçümden daha çok şey anlatır. Tahlillerini bir arada tutman bu yüzden faydalı.
Kaynaklar
- Oesterling JE, ve ark. Serum prostate-specific antigen in a community-based population of healthy men. JAMA. 1993;270(7):860-864. PMID 7688054.
- Vickers AJ, ve ark. Systematic review of pretreatment prostate-specific antigen velocity and doubling time. J Natl Cancer Inst. 2011;103(6):462-469. PMID 21350221.
- Kasivisvanathan V, ve ark. MRI-Targeted or Standard Biopsy for Prostate-Cancer Diagnosis (PRECISION). N Engl J Med. 2018;378:1767-1777. PMID 29552975.
- NICE Guideline NG131: Prostate cancer --- diagnosis and management.
- Tchetgen MB, Oesterling JE. The effect of prostatitis, urinary retention, ejaculation, and ambulation on the serum PSA. Urol Clin North Am. 1997;24(2):283-291.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Hekim muayenesinin ve size özel hazırlanmış tedavi planının yerine geçmez. Tedavinizle ilgili kararları hekiminizle birlikte verebilirsiniz.
