Pankreas aynı anda iki iş yapar. Kan şekerini dengeleyen insülin hormonunu üretir. Bir yandan da yediklerini parçalayan sindirim enzimlerini salgılar. Pankreasta bir sorun çıktığında ilk işaret şeker dengesinde belirebilir. Yeni başlayan şeker hastalığı bu yüzden bazen bir ipucu sayılır.
Bağlantı Ne Kadar Güçlü?
Büyük bir çalışma 50 yaş üstündeki kişileri izledi. Yeni şeker hastalığı tanısı alanların yaklaşık yüzde 1'inde 3 yıl içinde pankreas kanseri bulundu. Bu oran genel nüfusa göre belirgin şekilde yüksek. [1]
Aynı sonuca tersinden de bakabilirsin. Bu kişilerin yüzde 99'unda böyle bir sonuç çıkmadı. Yüz kişiden doksan dokuzunda kanser yok.
Bu bilgi küçük bir grubu ayırt etmek için değerli. Şeker tanısı alan herkesi korkutmak için değil. Aşağıdaki liste o küçük grubu tarif ediyor.
Hangi Durumda İnceleme Gerekir?
Doktorun araştırma yapmayı şu maddeler bir arada olduğunda düşünür:
- 50 yaş üstünde yeni şeker hastalığı tanısı almak
- Kilonun normal ya da düşük olması (şişman olmamak)
- Ailende şeker hastalığı bulunmaması
- Aynı dönemde sebepsiz kilo kaybetmek
- Sırta vuran karın ağrısı
- Gözlerde sararma, kaşıntı, koyu idrar, rengi açılmış dışkı
Böyle bir tabloda doktorun MR (manyetik rezonans, güçlü mıknatısla çekilen ayrıntılı görüntü) ya da tomografi ister. Yanında CA 19-9 adlı kan testini de isteyebilir. [1]
"Yeni şeker tanısı aldım" cümlesi tek başına alarm değil. Anlamı, diğer maddelerle birleşince ortaya çıkar. Listedeki maddelerden birkaçı sende varsa bunları doktoruna açıkça söylemen yeterli. Kararı o verir.
CA 19-9 Neyi Gösterir, Neyi Göstermez?
CA 19-9, kanda ölçülen bir maddedir. Bazı tümörler bu maddeyi kana salar. Testin sınırları belli:
- Tek başına tanı koymaz.
- Tarama testi değildir. Şikâyeti olmayan sağlıklı kişilerde bakılmaz.
- Safra yolları tıkalıysa yükselir. Bazı iyi huylu hastalıklarda da yükselir.
- Bazı insanlarda kanser olsa bile düşük çıkar. Nüfusun yaklaşık yüzde 5-10'unda testin dayandığı madde vücutta hiç bulunmaz.
Testin asıl değeri tanı konduktan sonra ortaya çıkar. Tedavi boyunca değerin düşmesi ya da yükselmesi gidişat hakkında fikir verir.
Şeker İlacım Değişir Mi?
Metformin yaygın kullanılan bir şeker ilacıdır. Bu ilaç hakkında uzun süre bir umut vardı. Bazı gözlem çalışmaları metforminin kansere de iyi geldiğini düşündürüyordu.
Karşılaştırmalı araştırmalar bu umudu doğrulamadı. Metforminin kemoterapiye eklenmesi yaşam süresini uzatmadı. [2]
Metformin uygun bir şeker ilacıdır. Kanser tedavisi diye sunulması ise doğru değil.
Kilo kaybı yaşayan hastalarda ilaç seçimi dikkat ister. Bazı şeker ilaçları kilo düşürücü etki yapar. Bu ilaçlar dikkatli kullanılır. Tedaviyi endokrinoloji (hormon hastalıkları bölümü) ve onkoloji birlikte planlar.
Tüm Şeker Hastalarına Tarama Yapılmalı Mı?
Hayır. Herkese tarama yapmak faydadan çok gereksiz tetkik üretir. Boşuna kaygı da doğurur. [3]
Öneri yalnızca yukarıdaki tabloyu taşıyan kişiler için geçerli. Sen o tabloya uymuyorsan ek tetkik istemene gerek yok. Yine de aklına takılan bir şey varsa kontrol muayenende sormak en kolay yol. [3]
Kaynaklar
- Sharma A, ve ark. Model to Determine Risk of Pancreatic Cancer in Patients With New-Onset Diabetes. Gastroenterology. 2018;155(3):730-739.e3. PMID 29775599.
- Kordes S, ve ark. Metformin in patients with advanced pancreatic cancer: a randomised, placebo-controlled phase 2 trial. Lancet Oncol. 2015;16(7):839-847. PMID 26067687.
- Goggins M, ve ark. CAPS Consortium updated recommendations. Gut. 2020;69(1):7-17. PMID 31672839.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Hekim muayenesinin ve size özel hazırlanmış tedavi planının yerine geçmez. Tedavinizle ilgili kararları hekiminizle birlikte verebilirsiniz.
