Kemoterapi Yan Etkileri: Hangisi Acil, Hangisi Evde Yönetilir?

Kemoterapi sonrası yan etkilerin çoğu beklenen durumlardır. Çoğu evde yönetilebilir. Zor olan kısım ayrımı yapabilmektir. Hangisi sabaha kadar bekleyebilir, hangisi bekleyemez? Bu yazı sana o ayrımda yol gösterir.

Evde Yönetebileceklerin

Hafif bulantı. Küçük ve sık öğünler daha rahat gider. Soğuk yiyecekler genelde daha rahat gider. Doktorunun verdiği bulantı ilacını saatinde alman işe yarar. Zencefil destek olabilir ama ilacın yerini tutmaz.

Halsizlik. Gündüz uykusunu yarım saatle sınırlamak ve günde kısa bir yürüyüş yapmak işe yarıyor. Yürüyüş, gün boyu yatakta kalmaktan daha çok işe yarar.

Ağız yarası. Ilık tuzlu suyla nazikçe gargara yapabilirsin. Karbonatlı su da olur. Yumuşak diş fırçası kullanabilirsin. Yara yemek yiyemeyecek kadar ağrıyorsa doktoruna söyleyebilirsin. Bunun tedavisi var. [4]

Kabızlık. Yeterli sıvı ve posalı gıda işini kolaylaştırır. Laksatif (kabızlık ilacı) kullanmayı düşünüyorsan önce doktoruna sorabilirsin.

Vakit Kaybetmeden Hastaneye Gitmen Gerekenler

1. Ateş. Kemoterapi alırken ateş her zaman acildir. Sınırı iki şekilde tarif ediliyor.

• Tek ölçümde 38,3 derece ve üzeri, ya da
• 1 saat boyunca süren 38 derece ve üzeri [2]

2. Nefes darlığı. Yeni başlayan ya da giderek artan nefes darlığı.

3. Durmayan kanama. Diş eti kanaması, burun kanaması, vücutta yaygın morarma.

4. 24 saatten uzun süren kusma veya ishal.

5. Bilinç bulanıklığı. Aşırı uyku hali ve ne söylediğini şaşırma bu gruba girer. Bunu çoğu zaman hastanın kendisi fark etmez. Yanındaki kişi fark eder.

6. Göğüs ağrısı veya tek bacakta şişlik ve ağrı.

Bu altı maddeden biri varsa uygulamaya not girmeden doğrudan acil servise gitmen gerekiyor. Kendi başına yola çıkamayacak durumdaysan 112'yi arayabilirsin.

Ateşte Neden Bu Kadar Acele Ediliyor?

Kemoterapi hızlı çoğalan kanser hücrelerine etki eder. Hızlı bölünen sağlıklı hücreleri de etkiler. Seni mikroplardan koruyan beyaz kan hücreleri de azalır. Bu hücreler azaldığında vücut basit bir enfeksiyonu bile durduramaz. Enfeksiyon hızla yayılabilir.

Bu yüzden doktorlar hızlı davranır. Hastaneye vardıktan sonraki ilk 1 saat içinde damardan antibiyotik başlamayı hedeflerler. Araştırmalar, geçen her saatin riski artırdığını gösteriyor. [1][2][3]

Beyaz kan hücrelerinin en düşük olduğu dönem bellidir. Genellikle kemoterapiden 7 ile 14 gün sonrasıdır. O günlerde kendini daha dikkatli izleyebilirsin. Ateşini günde bir kez ölçmek iyi bir alışkanlıktır. [1]

Hastaneye Giderken Yanında Olması İyi Olanlar

• Kemoterapi protokolünü gösteren belge ve son tedavi tarihin
• Kullandığın ilaçların listesi
• Varsa port kartın
• Son kan tahlilin

Bu belgeleri bir dosyada hazır tutman işini kolaylaştırır. Acil bir durumda aramakla uğraşmazsın.

Acil serviste ilk cümleni hazırlayabilirsin. Sen ya da yanındaki kişi kapıdan girerken "Kemoterapi alıyorum ve ateşim var." desin. Acil serviste hastaları aciliyetine göre sıraya koyan bir ekip vardır. Bu cümle, o ekibin seni doğru öncelikte değerlendirmesini sağlar.