Kemoterapi Yan Etkileri: Hangisi Acil, Hangisi Evde Yönetilir?

Kemoterapi sonrası yan etkilerin çoğu beklenen durumlardır. Çoğu evde yönetilebilir. Zor olan kısım ayrımı yapabilmektir. Hangisi sabaha kadar bekleyebilir, hangisi bekleyemez? Bu yazı size o ayrımda yol gösterir.

Evde Yönetebileceklerin

Hafif bulantı. Küçük ve sık öğünler daha rahat gider. Soğuk yiyecekler genelde daha rahat gider. Doktorunun verdiği bulantı ilacınızı saatinde alman işe yarar. Zencefil destek olabilir ama ilacın yerini tutmaz.

Halsizlik. Gündüz uykusunu yarım saatle sınırlamak ve günde kısa bir yürüyüş yapmak işe yarıyor. Yürüyüş, gün boyu yatakta kalmaktan daha çok işe yarar.

Ağız yarası. Ilık tuzlu suyla nazikçe gargara yapabilirsiniz. Karbonatlı su da olur. Yumuşak diş fırçası kullanabilirsiniz. Yara yemek yiyemeyecek kadar ağrıyorsa doktorunuza söyleyebilirsiniz. Bunun tedavisi var. [4]

Kabızlık. Yeterli sıvı ve posalı gıda işinizi kolaylaştırır. Laksatif (kabızlık ilacı) kullanmayı düşünüyorsanız önce doktorunuza sorabilirsiniz.

Vakit Kaybetmeden Hastaneye Gitmen Gerekenler

1. Ateş. Kemoterapi alırken ateş her zaman acildir. Sınırı iki şekilde tarif ediliyor.

• Tek ölçümde 38,3 derece ve üzeri, ya da
• 1 saat boyunca süren 38 derece ve üzeri [2]

2. Nefes darlığı. Yeni başlayan ya da giderek artan nefes darlığı.

3. Durmayan kanama. Diş eti kanaması, burun kanaması, vücutta yaygın morarma.

4. 24 saatten uzun süren kusma veya ishal.

5. Bilinç bulanıklığı. Aşırı uyku hali ve ne söylediğinizi şaşırma bu gruba girer. Bunu çoğu zaman hastanın kendisi fark etmez. Yanındaki kişi fark eder.

6. Göğüs ağrısı veya tek bacakta şişlik ve ağrı.

Bu altı maddeden biri varsa uygulamaya not girmeden doğrudan acil servise gitmeniz gerekiyor. Kendi başına yola çıkamayacak durumdaysanız 112'yi arayabilirsiniz.

Ateşte Neden Bu Kadar Acele Ediliyor?

Kemoterapi hızlı çoğalan kanser hücrelerine etki eder. Hızlı bölünen sağlıklı hücreleri de etkiler. Sizi mikroplardan koruyan beyaz kan hücreleri de azalır. Bu hücreler azaldığınızda vücut basit bir enfeksiyonu bile durduramaz. Enfeksiyon hızla yayılabilir.

Bu yüzden doktorlar hızlı davranır. Hastaneye vardıktan sonraki ilk 1 saat içinde damardan antibiyotik başlamayı hedeflerler. Araştırmalar, geçen her saatin riski artırdığını gösteriyor. [1][2][3]

Beyaz kan hücrelerinin en düşük olduğu dönem bellidir. Genellikle kemoterapiden 7 ile 14 gün sonrasıdır. O günlerde kendinizi daha dikkatli izleyebilirsiniz. Ateşinizi günde bir kez ölçmek iyi bir alışkanlıktır. [1]

Hastaneye Giderken Yanında Olması İyi Olanlar

• Kemoterapi protokolünü gösteren belge ve son tedavi tarihin
• Kullandığınız ilaçların listesi
• Varsa port kartın
• Son kan tahlilin

Bu belgeleri bir dosyada hazır tutman işinizi kolaylaştırır. Acil bir durumda aramakla uğraşmazsın.

Acil serviste ilk cümlenizi hazırlayabilirsiniz. Siz ya da yanınızdaki kişi kapıdan girerken "Kemoterapi alıyorum ve ateşim var." desin. Acil serviste hastaları aciliyetine göre sıraya koyan bir ekip vardır. Bu cümle, o ekibin sizi doğru öncelikte değerlendirmesini sağlar.