Işın tedavisi (radyoterapi) alan hastaların büyük çoğunluğunda ciltte bir tepki oluşur. Tepki, ışının verildiği bölgede görülür. Çalışmalarda bildirilen oran yüzde 85-95 arasında. 100 hastanın 85 ila 95'inde bir dereceye kadar kızarıklık ya da hassasiyet bekleniyor. [2]
Modern cihazlarla bu tepki eskisine göre daha hafif seyrediyor. Doğru bakım da farkı büyütüyor. Aşağıdaki maddeler tedavi boyunca cildini nasıl koruyacağını anlatıyor.
Yapman Gerekenler
- Bölgeyi ılık suyla nazikçe yıkamak. Yıkanmak yasak değil, tam tersine öneriliyor.
- Havluyla bastırarak kurulamak; ovmamak.
- Nemlendirici kullanmak. Ekibinin önerdiği ürünü düzenli sürmek.
- Geniş ve pamuklu giymek. Sürtünmeyen kumaş tercih etmek.
- Bölgeyi güneşten korumak. Tedavi bittikten sonra da bir süre yüksek faktörlü koruyucu kullanmak.
Uzmanların Önerdiği Ürünler
2023'te uluslararası bir uzman raporu yayımlandı. Rapor, cilt tepkisini önlemek için dört seçenek öneriyor. [1]
- Özel ışık tedavisi (fotobiyomodülasyon). Cildi ısıtmayan düşük güçlü bir ışık uygulamasıdır.
- İnce şeffaf koruyucu filmler. Cildin üstüne yapışan çok ince örtülerdir.
- Doktorun reçete edeceği kortizonlu kremler.
- Zeytinyağı. (Raporda sayılan seçeneklerden biri; ışın alan bölgeye ne süreceğini kendi ekibine sorman en rahatı olur.)
Cilt tepkisi geliştikten sonra ise köpük yara örtüleri öneriliyor. [1]
Aynı rapor, uzun yıllar önerilen iki ürün için artık öneride bulunmuyor: kalendula kremi ve hyalüronik asitli kremler. Bu ürünlerle ilgili kanıtlar çelişkili ve yetersiz bulundu. [1]
Artık Geçerli Olmayan Eski Kurallar
Eski bilgiler hâlâ dolaşıyor. Bu yüzden aşağıdaki üç maddeyi ayrıca yazıyoruz.
"Deodorant kullanma."
Araştırmalar deodorantın cilt tepkisini artırmadığını gösterdi. Bu yasak büyük ölçüde kaldırıldı. [1]
"Tedaviden önce kesinlikle krem sürme."
Eskiden kremin ışın dozunu artırdığı düşünülüyordu. Ölçümler bunu doğrulamadı. İnce bir krem tabakası anlamlı bir fark yaratmıyor. Sadece kalın ve yağlı bir tabakayı tedaviden hemen önce sürmemek yeterli. [1]
"Tıraş olma."
Artık kesin bir yasak konmuyor. Kesik riskini azaltmak için elektrikli makine öneriliyor. [1]
Yine de her merkezin kendi kuralları olabilir. Ekibinin sana verdiği talimat önceliklidir. Bir tereddüdün olursa tedaviye gittiğinde sorabilirsin.
Yapmaman Gerekenler
- Işın alan bölgeye sıcak su torbası, buz, kolonya ve parfüm sürmemek
- Bölgeyi ovmamak, keselememek, sıkı sutyen veya kemerle tahriş etmemek
- Ciltteki işaretleri (çizim veya nokta dövmeleri) silmeye çalışmamak
- Bölgeyi doğrudan güneşe çıkarmamak
Ne Zaman Doktoruna Başvurmalısın?
Aşağıdakilerden biri varsa 24 saat içinde bildirmen gerekiyor.
- Açık yara
- Sızıntı
- Artan ağrı
- Ateş
Bunlar ileri derece cilt tepkisinin işareti olabilir. Böyle bir durumda genellikle tedavi durdurulmaz. Ekibin cilt bakımını güçlendirir.
Kaynaklar
- Behroozian T, ve ark. MASCC clinical practice guidelines for the prevention and management of acute radiation dermatitis. Lancet Oncol. 2023;24(4):e172-e185. PMID 36990615.
- Hymes SR, ve ark. Radiation dermatitis: clinical presentation, pathophysiology, and treatment. J Am Acad Dermatol. 2006;54(1):28-46.
- Sharp L, ve ark. No differences between calendula cream and aqueous cream in the prevention of acute radiation skin reactions. Radiother Oncol. 2013;106(2):167-172.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Hekim muayenesinin ve size özel hazırlanmış tedavi planının yerine geçmez. Tedavinizle ilgili kararları hekiminizle birlikte verebilirsiniz.
