Ağrı, kanser sürecinde en çok endişe yaratan konulardan biridir. Sık görülür ve konuşulmadığında büyür.
Çok sayıda çalışmayı bir araya getiren geniş bir derleme, ağrının ne kadar sık görüldüğünü ölçtü.
- Tedavi sürecindeki hastalarda: yüzde 55
- İleri evre hastalıkta: yüzde 66
- Tedavisi tamamlanmış hastalarda: yüzde 39 [1]
Hastaların yaklaşık yüzde 38'i ağrısını orta ya da şiddetli olarak tanımlıyor. Bu oran, ağrının hafife alınmaması gereken bir şikâyet olduğunu gösteriyor. Ağrın varsa doktoruna söylemen yeterli. Ağrının şiddetini ve ne zaman arttığını anlatman tedaviyi kolaylaştırır. [1]
Basamaklı Yaklaşım
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), kanser ağrısı için üç basamaklı bir merdiven tarif etmişti. Bu merdiven onlarca yıldır kullanılıyor.
DSÖ'nün 2018 kılavuzu merdiveni katı bir sıralama olmaktan çıkardı. Yeni yaklaşımda ağrının şiddetine bakılıyor. Tedaviye doğrudan uygun basamaktan başlanıyor. [2]
Şiddetli ağrın varsa sırf sıra gereği zayıf ilaçları denemek gerekmiyor.
Hafif ağrı: Parasetamol ya da ağrı kesici iltihap ilaçları kullanılır. Bu ilaçlar bazı kişilerde dikkat ister. Böbrek sorunu, mide sorunu ve pıhtılaşma hücresi düşüklüğü olanlar bu gruba girer.
Orta şiddette ağrı: Kodein ve tramadol gibi zayıf ilaçlar tercih edilir. Düşük doz güçlü ilaç da bir seçenektir.
Şiddetli ağrı: Morfin, oksikodon ve fentanil bandı gibi güçlü ilaçlar devreye girer. Bu ilaç grubuna tıpta opioid deniyor. Böbrek yetmezliğinde ilaç seçimi değişir. [3]
Yardımcı İlaçlar Ve İşlemler
Ağrı kesicilerin yanında başka seçenekler de var.
- Sinir ağrısı için: gabapentin, pregabalin, duloksetin
- Kemik ağrısı için: kemik güçlendirici iğneler ve bölgesel ışın tedavisi (radyoterapi)
- Bölgesel işlemler: sinir blokları. Ağrıyı taşıyan sinir, ilaçla uyuşturulur. [3]
- Psikolojik destek: Kaygı ve uykusuzluk, ağrı algısını gerçekten artırır. Bu destek, ağrının "hayal ürünü" olduğu anlamına gelmez.
Hangisinin sana uygun olduğunu doktorun belirler. Ağrının yerini ve türünü tarif etmen bu seçimi kolaylaştırır.
Üç Önemli Kural
1. Ağrı çıkmadan ilaç alınır.
Uzun etkili ilacını saatinde alman önemli. Ani ağrılar için ayrıca kısa etkili ek doz reçete edilir. "Dayanabildiğim kadar dayanayım" yaklaşımı işini zorlaştırır. Yerleşmiş bir ağrıyı bastırmak daha güçtür.
2. Kabızlık beklenen bir yan etkidir.
Güçlü ağrı kesici başlanırken kabızlık ilacı (laksatif) da birlikte başlanmalıdır. Kabızlık gelsin diye beklenmez. Bu ilacı reçetende görmüyorsan doktoruna sorabilirsin. [3]
3. İlk günlerdeki uyku hali genellikle geçer.
Vücut ilaca birkaç günde alışır. Bulantı olursa ilk hafta için ilaç eklenebilir.
Bağımlılık Korkusu
Ağrı tedavisinin önündeki en sık engel bağımlılık korkusudur. Bu korku çok yaygın ve anlaşılır.
Kanser ağrısında bağımlılık riski düşüktür. Ama sıfır değildir. İlaç doktor kontrolünde ve uygun dozda kullanıldığında risk düşük kalıyor. Yayınlarda yüzde 2-8 arası bir oran bildiriliyor. Güncel kılavuzlar bu yüzden risk değerlendirmesi yapılmasını öneriyor. [4]
Ağrını bildirmekten çekinmen için hiçbir sebep yok. İhtiyacın kadar ilaç kullanmak bağımlılık değildir. Bu, ekibinle birlikte izlenen bir süreçtir.
Ağrıya katlanmanın hiçbir tıbbi faydası yok. Ağrı iştahını azaltır, uykunu böler ve tedaviye dayanma gücünü düşürür. Ağrın kontrol altına alınırsa günlük hayatın da rahatlar.
Kaynaklar
- van den Beuken-van Everdingen MHJ, ve ark. Update on Prevalence of Pain in Patients With Cancer. J Pain Symptom Manage. 2016;51(6):1070-1090.e9. PMID 27112310.
- World Health Organization. WHO Guidelines for the Pharmacological and Radiotherapeutic Management of Cancer Pain in Adults and Adolescents. Cenevre, 2018.
- Fallon M, ve ark. Management of cancer pain in adult patients: ESMO Clinical Practice Guidelines. Ann Oncol. 2018;29(Suppl 4):iv166-iv191. PMID 30052758.
- Paice JA, ve ark. Use of Opioids for Adults With Pain From Cancer or Cancer Treatment: ASCO Guideline. J Clin Oncol. 2023;41(4):914-930.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Hekim muayenesinin ve size özel hazırlanmış tedavi planının yerine geçmez. Tedavinizle ilgili kararları hekiminizle birlikte verebilirsiniz.
