Uyku, yorgunluğunu ve tedaviye dayanma gücünü doğrudan etkiler. Araştırmalarda kanser hastalarında uyku sorunu görülme oranı yüzde 30 ile 60 arasında bildiriliyor. Neredeyse her iki hastadan biri bu sorunu yaşıyor. [4]
Nedenlerin çoğu düzeltilebilir. Aşağıda en sık nedenleri ve deneyebileceğin adımları bulacaksın.
Uykunu Bozan Ama Akla Gelmeyen Nedenler
Kortizonun alınma saati.
Deksametazon gibi kortizon ilaçları insanı uyanık tutar. Öğleden sonra alındığında gece uykuya dalmak zorlaşabilir. Tedavin uygunsa sabah almak çoğu kişiye daha rahat geliyor. Bu saati kendi başına değiştirmemek iyi olur; önce doktorunla konuşabilirsin.
Akşam ışığı.
Mesele telefonun kendisi değil, ekrandan gelen ışık. Işık, beyne "hâlâ gündüz" mesajı verir. Bir araştırmada akşam ekranı ışıklı bir e-kitap okuyucusu kullanmak, uyku hormonunun (melatonin) salgılanmasını yaklaşık 1,5 saat geciktirdi. Yatmadan önceki saatte ışığı kısmak gerçek bir fark yaratıyor. [1]
Oda sıcaklığı.
Sıcak odada insan daha sık uyanır ve derin uyku azalır. Kesin bir sıcaklık sınırı veren çalışma yok. Uygulamada 16-20 derece arası iyi bir başlangıç kabul ediliyor. [2]
Kafein.
Çayın ve kahvenin etkisi kişiden kişiye değişir. Uyku sorunun varsa en kolay değişiklikle başlayabilirsin. Son çayını ya da kahveni öğleden sonranın başına çekebilirsin.
Ağrı, bulantı ve gece tuvalete kalkmak.
Uykusuzluğun en sık gerçek nedeni bu üçüdür. Uyku ilacını konuşmadan önce bunları konuşmak gerekir.
Deneyebileceğin Basit Kurallar
- Yatak odasını serin ve karanlık tutmak.
- Kortizon saatlerini doktorunla netleştirmek.
- Yatmadan önceki bir saati ekransız geçirmek; zorunda kalırsan ekran parlaklığını en düşüğe indirmek.
- Yatağı sadece uyku için kullanmak; 20 dakika uyuyamazsan kalkıp loş ışıkta sakin bir şey yapmak, uykun gelince dönmek.
- Gündüz uykusunu yarım saatle sınırlamak.
Ne Zaman Doktoruna Söylemelisin?
Üç haftadan uzun süren uykusuzluğu doktoruna bildirmen iyi olur. Uykusuzluk gündüzünü bozuyorsa bunu ayrıca anlatman iyi olur.
Kanserde uykusuzluğun ilk tercih edilen tedavisi ilaç değildir. Uykusuzluk için bilişsel davranışçı terapi adı verilen kısa bir psikolojik program uygulanıyor. Bu program uyku alışkanlıklarını ve uykuya dair düşünceleri birlikte ele alır. Çalışmalarda ilaçtan daha kalıcı sonuç veriyor. [3]
Kaynaklar
- Chang AM, ve ark. Evening use of light-emitting eReaders negatively affects sleep. PNAS. 2015;112(4):1232-1237.
- Okamoto-Mizuno K, Mizuno K. Effects of thermal environment on sleep and circadian rhythm. J Physiol Anthropol. 2012;31(1):14.
- Savard J, ve ark. Randomized study on the efficacy of cognitive-behavioral therapy for insomnia secondary to breast cancer. J Clin Oncol. 2005;23(25):6083-6096.
- NCCN Guidelines: Survivorship --- Sleep Disorders, v1.2026.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Hekim muayenesinin ve size özel hazırlanmış tedavi planının yerine geçmez. Tedavinizle ilgili kararları hekiminizle birlikte verebilirsiniz.
